Evaluatie College voor de Rechten van de Mens

Het College zet zich in voor bescherming, bevordering en naleving van mensenrechten in Nederland. Als zbo wordt het College periodiek geëvalueerd. KWINK groep onderzocht voor de periode 2017-2022 de doeltreffendheid, doelmatigheid en governance van het College.

Daarbij is onder meer gekeken naar de oordelenfunctie, onderzoek en advies, voorlichting en educatie, strategische keuzes en bedrijfsvoering. Ook de bestuurlijke inbedding, onafhankelijkheid en samenwerking met ministeries en andere organisaties maakten deel uit van het onderzoek.

De evaluatie kende een bijzondere context. Het onderzoek startte begin 2023, maar werd tijdelijk opgeschort vanwege het onderzoek naar de commissie-Sorgdrager. Bij de hervatting is besloten de interne governance niet verder te verdiepen binnen deze zbo-evaluatie, dit vanwege de mogelijke overlap met het onderzoek van de commissie Sorgdrager. De evaluatie is in mei 2025 afgerond.

Evaluatie laat positieve punten én ontwikkelmogelijkheden zien

De evaluatie laat zien dat het CRM zijn oordelenfunctie zorgvuldig uitvoert en daarmee bijdraagt aan de bescherming van mensenrechten. Ook over de inhoudelijke kwaliteit van onderzoeken, adviezen en rapportages bestaat een positief beeld. Tegelijkertijd zijn er mogelijkheden om de verschillende instrumenten van het CRM strategischer in samenhang in te zetten en scherper te bepalen voor wie en met welk doel onderzoeken en rapportages worden opgesteld.

Op het gebied van doelmatigheid blijkt dat het CRM expliciete strategische keuzes maakt. De brede taakopvatting vraagt tegelijkertijd om scherpe keuzes in positionering, prioritering en de inzet van instrumenten. Het budget was in de evaluatieperiode toereikend en er waren geen budgetoverschrijdingen. Wel waren er verschillen tussen begroting en realisatie. Ook waren het personeelsverloop en ziekteverzuim hoog, waardoor een kennisgedreven organisatie als het CRM kwetsbaar kan worden.

Ook de governance is onderzocht. De bijzondere inrichting van de bestuurlijke driehoek leidt in de praktijk niet tot grote knelpunten, maar de werkafspraken tussen het CRM en de betrokken ministeries kunnen verder worden uitgewerkt. De onafhankelijkheid van het CRM wordt volgens de evaluatie geborgd en erkend. Daarnaast opereert het CRM in een steeds drukker speelveld van organisaties die zich met mensenrechten bezighouden. Dit vraagt om duidelijke rollen, afstemming en samenwerking.

Aanbevelingen voor verdere versterking

De evaluatie bevat verschillende aanbevelingen om het functioneren van het CRM verder te versterken. Belangrijke aanbevelingen zijn onder meer:
• versterk de samenhang tussen de oordelenfunctie en andere instrumenten en onderzoek de mogelijkheid van sterke triage van signalen;
• maak scherper waarom, voor wie en met welk doel onderzoeken en rapportages worden uitgevoerd;
• investeer verder in positionering, prioritering en interventiebeleid;
• stuur op een realistische begroting en voer actief personeelsbeleid om personeelsverloop en ziekteverzuim te verminderen;
• investeer in samenwerking binnen het stelsel van organisaties die opkomen voor mensenrechten;
• besteed blijvend aandacht aan de aantoonbare borging van de onafhankelijkheid;
• werk de bestaande afspraken tussen het CRM en JenV verder uit en breid deze uit naar BZK en, waar passend, andere ministeries.

Ministeries en CRM pakken aanbevelingen op

De ministeries van JenV en BZK herkennen zich in het algemene beeld uit de evaluatie en onderschrijven de tevredenheid over de onderlinge samenwerking. Zij geven aan de aanbevelingen te betrekken bij de verdere versterking daarvan. Zo worden de bestaande werkafspraken tussen het CRM en JenV herzien en waar nodig geactualiseerd en uitgebreid naar BZK en andere relevante ministeries.

Ook het CRM heeft aangegeven verschillende aanbevelingen op te pakken. Het in 2025 vastgestelde Strategie- en Meerjarenplan 2025-2027 bevat onder meer keuzes over positionering, prioriteiten en de inzet van instrumenten. Daarnaast heeft het CRM geïnvesteerd in HR-capaciteit, verzuimbeleid en personeelsontwikkeling en blijft het aandacht besteden aan de borging van onafhankelijkheid en de samenwerking binnen de Nederlandse mensenrechteninfrastructuur.

Het evaluatierapprot en de Kamerbrief  hier te lezen.

KWINK groep heeft ruime ervaring met het evalueren van zelfstandige bestuursorganen, toezichthouders en uitvoeringsorganisaties. Eerder voerder wij onder meer evaluaties uit van de Kamer van Koophandel, de AFM en DNB, het Kadaster, de Nederlandse Transplantatie Stichting, Bureau Financieel Toezicht, Stimuleringsfonds voor de Journalistiek, de Koninklijke Bibliotheek, et cetera.