Een nieuwe koers voor zbo-evaluaties

Evaluatie Autoriteit Persoonsgegevens

Op 11 juli stuurde staatssecretaris Struycken (Rechtsbescherming) zijn reactie op de evaluatie van de Autoriteit Persoonsgegevens naar de Tweede Kamer. In zijn brief gaat hij niet alleen in op deze specifieke evaluatie, maar ook op de bredere evaluatiepraktijk van zelfstandige bestuursorganen (zbo’s).  

Bij KWINK groep evalueren we ieder jaar meerdere zbo’s. We volgen deze ontwikkelingen daarom met veel interesse. 

Betere én bredere evaluaties

De staatssecretaris pleit voor versterking van evaluaties op het gebied van doeltreffendheid en doelmatigheid, én voor een verbreding richting publieke waarde en maatschappelijke impact.  

Wij herkennen de uitdagingen van het evalueren van doeltreffendheid en doelmatigheid. We komen in onze evaluaties bijvoorbeeld regelmatig tegen dat de doelstellingen niet helder zijn, waardoor we geen stevige uitspraken over doelbereik kunnen doen. Die complexiteit is overigens niet iets nieuws. Meer dan tien jaar geleden beschreven we in het Tijdschrift voor Toezicht al zeven verklaringen waarom het evalueren van doeltreffendheid en doelmatigheid zo ingewikkeld is, en gaven we suggesties voor andere benaderingen.  

De verbreding naar maatschappelijke impact en publieke waarde in evaluaties is wat ons betreft essentieel. Een zbo is er uiteindelijk om maatschappelijke impact te realiseren. Dat vraagt om oog voor output, én voor outcome. En om niet alleen kwantitatieve, maar ook kwalitatieve indicatoren. 

Ideeën van KWINK groep voor een toekomstbestendige aanpak

Bij KWINK groep werken we continu aan de doorontwikkeling van onze evaluatiepraktijk. We hebben dan ook verschillende ideeën om zbo-evaluaties te versterken en beter bruikbaar te maken, zoals: 

• Investeren in lerende evaluaties, waarbij de inzichten niet alleen bijdragen aan verantwoording, maar juist ook meer dan nu gericht zijn op verbetering. Immers, je hebt niet per se een precieze berekening van de maatschappelijke impact nodig om precieze aanbevelingen te doen over hoe de impact verder kan worden verbeterd. 

• Vooraf samen met zbo’s indicatoren ontwikkelen die aansluiten bij hun wettelijke taken én hun publieke rol, inclusief een analyse van wat indicatoren niet laten zien en hoe dat alsnog (op andere wijzen) in beeld kan worden gebracht.  

• Brede evaluatiekaders gebruiken, die ruimte bieden voor reflectie op missie, legitimiteit en maatschappelijke positionering.

KWINK groep denkt graag mee over hoe evaluaties slimmer, rijker en impactvoller kunnen worden ingericht!