Ervaringen gemeenten met gemeenteraadsververkiezingen 2026

Het onderzoek

Na afloop van verkiezingen laat de Kiesraad evaluatieonderzoeken uitvoeren om inzicht te krijgen in de uitvoering en kwaliteit van het verkiezingsproces. KWINK groep organiseerde negen focusgroepen met ambtenaren die binnen hun gemeente verantwoordelijk zijn voor de organisatie van de verkiezingen. De deelnemers zijn werkzaam voor 50 verschillende gemeenten. De Kiesraad gebruikt de uitkomsten van de evaluatieonderzoeken om gemeenten beter te ondersteunen en gerichte verbeteringen door te voeren richting toekomstige verkiezingen. Daarnaast vormen de uitkomsten input voor het evaluatieadvies van de Kiesraad aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).

De Kiesraad ondersteunt gemeenten op verschillende manieren. Nieuw bij deze verkiezingen was dat de Kiesraad een controlerende en ondersteunende rol in het kader van kwaliteitsbevordering en kwaliteitsbewaking had. Hier zijn ervaringen over opgehaald. Andere onderwerpen waren o.a. de taken van het centraal stembureau (CSB), de modellen voor uitslagvaststelling en de eerste inzet van Abacus, het nieuwe softwareprogramma voor het berekenen van verkiezingsuitslagen.

Conclusies en aanbevelingen

Gemeenten kijken over het algemeen positief terug op het verloop van de verkiezingen. Een aantal punten uit het onderzoek:

• Samenwerking en inzet binnen de gemeentelijke organisatie worden als belangrijke succesfactoren genoemd. De informatie vanuit de Kiesraad bood goede ondersteuning bij de uitvoering van de taken van het CSB.
• Wel noemen gemeenten de hoge werkdruk: het aantal taken van gemeenten rondom (gemeenteraads)verkiezingen neemt steeds meer toe. En ook de combinatie met de voorafgaande Tweede Kamerverkiezing eind 2025 zorgde voor een hogere werkdruk.
• Na de Tweede Kamerverkiezing 2025 heeft de Kiesraad de modellen voor uitslagvaststelling vernieuwd. Gemeenten zien verbeteringen in de structuur en duidelijkheid van de nieuwe modellen. Desondanks zijn er concrete verbeterpunten genoemd.
• De gemeenten die Abacus hebben gebruikt zijn hier heel positief over. Er is behoefte aan snel duidelijkheid over het vervolg, zodat gemeenten zich kunnen gaan voorbereiden op de komende Provinciale Staten/waterschapsverkiezingen in maart 2027.
• Gemeenten maken zich grote zorgen over de komende Provinciale Staten en waterschapsverkiezingen. Deze zorgen komen voort uit het verloop van deze verkiezingen in 2023. De organisatie van twee verkiezingen op één dag vraagt van gemeenten meer inzet. Daar komt bovenop dat gemeenten sinds de invoering van de nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslag (NPVV) in 2023 steeds meer taken hebben gekregen.

De opbrengsten van dit onderzoek bieden concrete aanknopingspunten om de ondersteuning verder te versterken in aanloop naar toekomstige verkiezingen.

Benieuwd naar het volledige rapport en alle aanbevelingen? Via de website van de Kiesraad is het volledige onderzoek beschikbaar.

Focusgroepen voor de Kiesraad

KWINK groep zal de komende jaren focusgroepen voor de Kiesraad organiseren. Ook voor de komende verkiezingen (Provinciale Staten en waterschappen) van 17 maart 2027 organiseert KWINK groep verschillende focusgroepen waarin input over de uitvoering en ondersteuning van het verkiezingsproces bij gemeenten wordt opgehaald.